360 :: panoramiczna podróż sferyczna w 1355 odcinkach

"Jakże cudowny widok otwiera się przed turystą z wierzchołka skały! Ma przed sobą turnie śmiało wystrzelające ponad zwierciadło Dunajca, tworzącego tu właśnie poniżej Sokolicy prześliczną pętlę; słoneczne doliny wśród zieleni i granatu smreków, jodeł i buków. Dunajec na prawo, Dunajec na lewo. Dunajec z przodu trzykrotnie zwijający się u naszych stóp. Dunajec z tyłu, płynący przez Krościenko ku Tylmanowej i hen na oba Sącze. Gwałtem przypomina się Mickiewiczowski opis Świtezi:
"...Gwiazdy nad tobą, gwiazdy przed tobą
I dwa zobaczysz księżyce".
Pod stopami wycieczkowicza otwiera się straszliwa przepaść przyprawiająca niemal każdego o zawrót głowy przy dłuższem spoglądaniu w dół. Urok miejsca nigdy niezapomniany." (Alha - Marczak - Wiktor: Ilustrowany przewodnik po Pieninach i Szczawnicy, Kraków 1927).

Barokową świątynię, ufundowaną przez wielkiego kanclerza koronnego Jerzego Ossolińskiego, zbudowano w latach 1643-1650 według projektu włoskiego architekta Wawrzyńca Senesa. Kościół jest wzniesiony na nietypowym planie elipsy z krótkim prostokątnym prezbiterium. Nawę przykrywa XVIII-wieczna owalna kopuła, zaś dookoła biegnie obejście, do którego otwierają się przyścienne wnęki ołtarzowe. XVII-wieczne stiukowe dekoracje są dziełem Jana Baptysty Falconiego; polichromie z przedstawieniami biblijnymi są już nowe (1960-61).

Gminna wieś Bejsce leży na południowym krańcu województwa świętokrzyskiego, na dawnym szlaku z Krakowa do Wiślicy i kilka kilometrów od ruchliwej szosy do Sandomierza. Jej nazwa pochodzi jakoby od bejów - tatarskich jeńców, osadzonych przed wiekami w tych okolicach. Ponoć do dzisiaj niektórzy mieszkańcy mają lekko skośne oczy i porywczy charakter :-)

W centrum wsi na niewielkim pagórku stoi murowany gotycki kościół św. Mikołaja, ufundowany przez ówczesnych właścicieli Bejsc - ród Firlejów. Do jego południowej ściany przylega wzniesiona w latach 1594-1601 kaplica Najświętszej Marii Panny, otwierająca się do wnętrza nawy półkolistą arkadą. Wzorowana na sławnej Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, pełni rolę kaplicy grobowej Firlejów i jest unikatowym przykładem architektury manierystycznej. Jej autorem jest prawdopodobnie Tomasz Nikiel z Pińczowa.

Oszczędna forma zewnętrzna kontrastuje z wyjątkowo bogatym wystrojem rzeźbiarskim wnętrza. Na wprost wejścia, pod łukiem arkady, znajduje się tablica informująca o poświęceniu kaplicy. Przy ścianie południowej stoi kamienny ołtarz, a naprzeciw niego nagrobek wojewody krakowskiego Mikołaja Firleja i jego pierwszej żony, Elżbiety z Ligęzów.

"We wnętrzu tego zabytku nie ma już właściwie granic między architekturą, rzeźbą architektoniczną a wystrojem: ołtarz i nagrobek wtapiają się w pełną smoków i ornamentów nierzeczywistą rzeczywistość tej kaplicy." - piszą Tadeusz Chrzanowski i Marian Kornecki w swojej Sztuce Ziemi Krakowskiej. Wtóruje im w ulotce wydanej z okazji IX Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego Barbara Sanocka: "Architektoniczna obudowa nagrobka jest prawie niedostrzegalna pod kłębiącymi się skrzydlatymi smokami, wężami, gryfami, roślinno-zwierzęcymi hybrydami oraz spływającymi z góry smoczymi głowami na długich szyjach".

Zwyczaj chowania zmarłych zakonników i dobrodziejów kościoła w podziemnej krypcie trwał u reformatów od roku 1680 do ok. 1870. Przez ten czas złożono tu szczątki około tysiąca osób, jednak do dnia dzisiejszego dotrwało jedynie 50 naturalnie zmumifikowanych ciał. Krypta była niegdyś jedną z atrakcji turystycznych Krakowa, jednak liczni odwiedzający ją turyści zaburzyli swoisty mikroklimat. Konieczny był fachowy remont i od tego czasu podziemia otwierane są jeden-dwa razy do roku, tradycyjnie po Wszystkich Świętych.
Jak piszą zakonnicy w ulotce informacyjnej: "Miejsce to nie jest muzeum, lecz cmentarzem. Prosimy więc o zachowanie powagi tego miejsca i modlitwę w intencji zmarłych".